آيا بر انسان عاقل همچنان پوشيده است كه اين نظام دقيق ، مدبرانه و حكيمانه ، فقط كار يك حكيم و مدبر است ؟ اگر كسى بگويد : شايد تمام اينها اتفاقى و تصادفى باشد . بايد گفت : چرا اين سخنت را پيرامون چرخى كه از چند قطعه ساخته شده و به خاطر باغ و گياه مىگردد و آنها را آبيارى مىكند ، نمىگويى ؟ اگر كسى در مورد اين نظام حكيمانه چنين عقيده‌اى داشته باشد و مردم اين سخنان را از او بشنوند ، در مورد او چه مىگويند ؟ در مورد اين چرخ آبى كه با تدبير و حكمتى كوچك و اندك ساخته شده ، نمىگويد كه اتفاقى و تصادفى پديد آمده ، ولى پيرامون چرخ بزرگ جهان هستى كه به سود تمام زمينيان است و با حكمت ، تدبير و نظمى ما فوق تصور پديد آمده را تصادفى و اتفاقى مىداند . اگر چرخ عالم هستى از كار بيفتد و ناقص شود ، مردم چه كارى مىتوانند بكنند ؟ » مقدار شب و روز « اى مفضل ! در مورد مقدار شب و روز و كيفيت وقوع آنكه به صلاح مردم است ، فكر كن . ساعات هريك از شب يا روز بيشتر از پانزده ساعت نمىشود . ببين اگر روز ، بيش از صد يا دويست ساعت بود ، آنگاه چه مىشد ؟ آيا تمام حيوانات و گياهان از بين نمىرفتند ؟ اما حيوان و انسان ، به اين دليل نابود مىشدند كه در طول اين روز طولانى ، حيوان از چريدن و انسان از كار كردن دست برنمىداشت و در نهايت به نابودى هر دو منته مىشد . اما گياهان ، به اين دليل از بين مىرفتند كه تابش مستقيم و مداوم نور خورشيد ، باعث خشك شدن آنها مىشد . در مورد شب نيز چنين مسأله‌اى صدق مىكند كه اگر به صورت مداوم ادامه داشت يا طولانى مىشد ، حيوانات از چريدن و انسان از